Hotline: 0888.500.500 hoặc 0868.500.500

Những tai nạn dịch thuật gây hậu quả lớn

22
03/2017

Người đăng: anhvt

Biết nói hai thứ ngôn ngữ không đồng nghĩa với việc biết cách dịch. Dịch thuật là một kỹ năng đặc biệt mà những người làm nghề này phải luyện tập rất nhiều để nâng cao trình độ.

Trong cuốn Found in Translation, hai nhà dịch thuật chuyên nghiệp Nataly Kelly và Jost Zetzsche đã dẫn ta đi một chuyến vòng quanh thế giới dịch thuật đầy những câu chuyện về mọi thứ từ những người tình nguyện dịch những mẩu tin nhắn nhằm phục vụ công tác cứu hộ trong trận động đất ở Haiti cho đến những thách thức trong dịch thuật ở thế vận hội Olympics và World Cup, cho tới những mối quan hệ bạn bè  cá nhân mà những người nổi tiếng như Diêu Minh và Marlee Matlin có với những thông dịch viên của họ.

Tầm quan trọng của việc dịch tốt thể hiện rõ ràng nhất khi có sự cố xảy ra. Sau đây là 9 ví dụ từ cuốn sách cho thấy công việc dịch có tầm quan trọng như thế nào.

 

1. Một từ đáng giá 71 triệu đô

 

Vào năm 1980, cậu bé 18 tuổi Willie Ramirez đã được đưa vào một bệnh viện bang Florida trong tình trạng hôn mê. Bạn bè và gia đình của cậu đã cố gắng mô tả tình trạng của cậu cho các nhân viên y tế và các bác sĩ chữa trị nhưng họ chỉ nói bằng tiếng Tây Ban Nha. Một nhân viên biết hai thứ tiếng ở đó đã thực hiện việc phiên dịch và đã dịch "intoxicado" thành "intoxicated".

Một phiên dịch viên chuyên nghiệp sẽ biết rằng "intoxicado" gần nghĩa với "poisoned" (bị ngộ độc) và không mang hàm ý về việc sử dụng thuốc hay rượu giống như từ "intoxicated" (say thuốc/rượu). Gia đình của Ramirez đã tin rằng cậu bé bị ngộ độc thực phẩm.

Cậu bé khi đó thực chất đã bị xuất huyết nội sọ nhưng các bác sĩ đã xử lý việc cấp cứu như trong trường hợp dùng thuốc quá liều có chủ ý, trường hợp mà cũng dẫn đến những triệu chứng như cậu đã biểu hiện. Do trì hoãn điều trị, Ramirez đã bị liệt cả tứ chi. Cậu đã được nhận một khoản bồi thường cho sai sót là 71 triệu đô.

 

2. Sự thèm khát dục vọng tương lai của bạn

 

Khi Tổng thống Carter có chuyến đi đến Ba Lan vào năm 1977, Bộ Ngoại giao đã thuê một phiên dịch viên người Nga biết tiếng Ba Lan nhưng lại không quen với việc phiên dịch chuyên nghiệp bằng thứ tiếng đó.

Thông qua phiên dịch viên, Carter rút cục đã nói những câu bằng tiếng Ba Lan như “khi tôi bỏ rơi nước Mỹ” (thay cho “khi tôi rời nước Mỹ”) và “sự thèm khát dục vọng tương lai của bạn” (thay cho “khát vọng về tương lai của bạn”). Những lỗi này đều được truyền thông cả hai nước vô cùng thích thú.

 

3. Chúng tôi sẽ chôn vùi các người

 

Trước tình hình căng thẳng của chiến tranh lạnh, người đứng đầu Xô viết Nikita Khrushchev đã đưa ra một bài phát biểu trong đó ông đã nói một cụm từ được dịch từ tiếng Nga sang thành “We will bury you” (Chúng tôi sẽ chôn vùi các người).

Câu nói được hiểu là một lời đe dọa đáng sợ sẽ chôn vùi nước Mỹ bằng tấn công hạt nhân và đã gia tăng thêm căng thẳng giữa Mỹ và Nga. Tuy nhiên, bản dịch đã dịch hơi quá thô. Ý nghĩa của cụm từ bằng tiếng Nga nghiêng về “chúng tôi sẽ sống sót để nhìn các người bị chôn vùi” hay “chúng tôi sẽ sống lâu hơn các người” hơn. Vẫn không hẳn là thân thiện nhưng cũng không có tính đe dọa đến vậy.

 

4. Không làm gì cả

 

Vào năm 2009, Ngân hàng HSBC đã phải tiến hành chiến dịch thay đổi hình ảnh thương hiệu trị giá 10 triệu đô để sửa chữa tổn thất gây ra khi khẩu hiệu của ngân hàng “Assume Nothing” (xem như không có gì cả) đã bị dịch sai thành "Do Nothing" (không làm gì cả) ở rất nhiều nước.

Tai nạn dịch thuật nhớ đời cho HSBC

 

5. Tình trạng thị trường lộn xộn

 

Một sự hoảng loạn trên thị trường ngoại hối thế giới đã đưa giá trị đồng đô la Mỹ tụt xuống đột ngột sau khi một bản dịch tiếng Anh dở tệ của bài báo viết bởi Guan Xiangdong của trang tin China News Service được lan truyền trên mạng. Bài báo gốc chỉ là bài tổng quát mang tính suy đoán, không chính thức một số báo cáo tài chính, nhưng bản dịch tiếng Anh lại có vẻ như thiên nhiều về tính chính xác, chắc nịch.

 

6. Có gì trên đầu của Moses?

 

Thánh Jerome, vị thánh bảo hộ của những thông dịch viên đã học tiếng Hebrew (tiếng Do Thái) để có thể dịch Cựu Ước sang tiếng Latin từ bản gốc thay vì dịch từ bản tiếng Hy Lạp từ thế kỷ thứ ba mà những người khác vẫn dùng.

Bản tiếng Latin có được mà sau đó trở thành cơ sở cho hàng trăm bản dịch tiếp theo, có chứa một lỗi rất nổi tiếng. Khi Moses từ ngọn Sinai đi xuống, trên đầu của ngài có  “ánh sáng chói lọi” hay trong tiếng Hebrew là “karan”. Nhưng tiếng Hebrew được viết mà không có nguyên âm, và thánh Jerome đã đọc "karan" thành "keren" hay chính là "có sừng".

Lỗi dịch này đã kéo theo hàng thế kỷ sau đó có những bức họa và điêu khắc hình Moses với hai chiếc sừng và hình ảnh người Do Thái có sừng kiểu khuôn mẫu kỳ lạ mang tính xúc phạm.

hình ảnh nổi tiếng sừng của Moses là kết quả của dịch lỗi 

 

7. Sô-cô-la cho anh ấy

 

Vào những năm 50, khi mà những công ty sản xuất sô-cô-la bắt đầu khuyến khích mọi người tổ chức ngày Valentine ở Nhật Bản, việc dịch sai từ một công ty đã cho mọi người ý nghĩ rằng nữ giới theo tục sẽ tặng sô-cô-la cho nam giới vào ngày đó. Và hiện đó chính là điều mà họ làm trong ngày này.

Vào ngày 14 tháng Hai, nữ giới Nhật cho nam giới “tắm” trong sô-cô-la hình trái tim và kẹo sô-cô-la và vào ngày 14 tháng Ba, người nam sẽ đáp lại tình cảm đó. Đúng là một vụ đại thắng cho những công ty sản xuất sô-cô-la!

 

8. Bạn phải đánh bại Sheng Long

 

Trong trò chơi video Street Fighter II , có một câu thông báo rằng “nếu bạn không thể vượt qua Cú đấm của Rồng trỗi dậy (Rising Dragon Punch), bạn không thể thắng!”. Khi câu nói này được dịch từ tiếng Nhật sang tiếng Anh, những ký tự diễn tả cho “rồng trỗi dậy” (rising dragon) được dịch là “Sheng Long”.

Trong Tiếng Nhật, những ký tự giống nhau có thể có những cách đọc khác nhau và người dịch khi làm việc với loạt cụm từ đã không ý thức được về bối cảnh, do đó nghĩ rằng một nhân vật mới đang được giới thiệu vào trò chơi.

Các game thủ đã rất điên tiết cố gắng tìm ra Sheng Long là ai và làm thế nào để họ có thể đánh bại “anh ta”. Vào năm 1992, như một trò đùa ngày Cá tháng tư, tạp chí Electronic Gaming Monthly đã xuất bản những hướng dẫn phức tạp và khó về cách để tìm ra Sheng Long. Mãi cho tới tận tháng 12, trò chơi khăm mới được tiết lộ, sau một thời gian dài nghi ngờ.

 

9. Rắc rối ở Waitangi

 

Vào năm 1840, chính phủ Anh đã có cuộc thương lượng với lãnh đạo của người Maori ở New Zealand. Người Maori muốn được bảo vệ khỏi những tên tù nhân cướp giật, các thủy thủ và thương lái chạy qua những ngôi làng của họ, còn Anh muốn mở rộng việc nắm giữ thuộc địa của mình.

Hiệp định Waitangi đã được thảo ra và cả hai bên đã ký kết. Nhưng họ đã ký những bản tài liệu khác nhau. Trong bản tiếng Anh, người Maori phải "cede to Her Majesty the Queen of England absolutely and without reservation all the rights and powers of Sovereignty" (nhượng lại hoàn toàn đất đai cho Nữ hoàng Anh mà không được giữ lại bất kỳ quyền hay quyền hạn chủ quyền nào).

Trong bản dịch tiếng Maori được soạn bởi một nhà truyền giáo, họ sẽ không phải từ bỏ chủ quyền, ngoài quyền cai trị. Họ đã nghĩ rằng họ sẽ có được hệ thống luật pháp, ngoài quyền tự cai trị.

Đó không phải là cách mà sự việc thực sự diễn ra, và hàng thế hệ sau, những vấn đề xoay quanh ý nghĩa của hiệp định này vẫn đang được nghiên cứu.

Nguồn: Mental Floss


Địa chỉ: 43 Giảng Võ, Đống Đa, Hà Nội

Điện thoại: 0888.500.500 & 0868.500.500

Email: sales@dichthuatabc.com

Website: www.dichthuatabc.com

Bài viết liên quan